کتاب درس های نبرد ایران و عراق اثر آنتونی کرد زمن

<!-- /* Font Definitions */ @font-face {font-family:Tahoma; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:swiss; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:1627421319 -2147483648 8 0 66047 0;} @font-face {font-family:"B Lotus"; panose-1:0 0 4 0 0 0 0 0 0 0; mso-font-charset:178; mso-generic-font-family:auto; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:24577 -2147483648 8 0 64 0;} /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0cm; margin-bottom:.0001pt; text-align:right; mso-pagination:widow-orphan; direction:rtl; unicode-bidi:embed; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";} @page Section1 {size:612.0pt 792.0pt; margin:72.0pt 90.0pt 72.0pt 90.0pt; mso-header-margin:36.0pt; mso-footer-margin:36.0pt; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} -->

 

شرایطی که به آغاز جنگ ایران و عراق انجامید
۲) وضعیتی که به آغاز جنگ منجرشد: بر خلاف بسیاری از جنگهای مدرن، مجمو عه ای متنوع از عوامل نظامی وتاریخی ، به ایجاد و تداوم این جنگ کمک نمودند.تعدادی از این عوامل نتیجهمخاصمه هایدرازمدت تاریخی میان این دو کشور و ملتهایشان بوده است.سایر عواملنیز نتیجه شخصیت و دیدگاه های سازش ناپذیر رهبران آنها مربوط بوده است. البته باید به عواملی نظیر مشخصه های نظامی واقتصادی و انسانی دو کشور دردوره پیش از جنگ نیز توجه نمود که به شکل گیری کل مخاصمه انجامید.
به سختی می توان درسهای ویژه ای از بسیاری از این شرایط گرفت، اماباید بخاطر داشت درک عواملی که به آغاز آن نبرد انجامید ، برای فهم نتایججنگ ، تصمیمات نظامی و تکنولوژی های بکارگرفته شده در میدان رزم،ضروریاست. به علاوه تصمیمهای دولتهای خارجی، ارزیابی مخاطرات جنگ و سنجشاثربخشی ارتش یک کشور جهان سومی بویژه پس از یک انقلاب نیز از اهمیتبالایی برخوردار است.
۲-۱) سرآغاز اشغال ایران توسط عراق:
همواره دلایل متنوع تاریخی،فرهنگی و استراتژیک متعددی برای آغاز هرجنگوجود داشته است.و این موضوع بویژه در مورد جنگ ایران و عراق صادق است،چراکه دوطرف نبرد،برای قرنهای متمادی، در حوزه های فرهنگی و توانمندیهایدیگر با هم به رقابتمی پرداخته اند.همچنین پس از شکل گیری دولتهای مدرن آنان در قرنبیستم ،این دو کشور برای سلطه بر خلیج فارس و گسترش مرزهایشان ،به مخاصمهمی پرداختند. در همین زمان ، این تاریخ دیرپای درگیری و تنش بین ایران وعراق و رقابتهای سیاسی و فرهنگی آنان ، نمی تواند به درستی توضیح دهد کهچرا چنین جنگی میان آنان روی داد و تا سالها پس از آتش بس هم رویارویی هایسیاسی و اختلافات مرزی آنان ادامه یافت. بااطمینان می توان گفت که در هیچ جنگ بزرگی نمی توان تنها بر دلایلتاریخی و فرهنگی واستراتژیک ،اتکا نمود. جنگ ایران و عراق در وهله اولنتیجه تضاد میان اهداف و بلندپروازی های صدام حسین و سران حزب بعث عراق دربرابر رهبرمذهبی جدید ایران آیت ا... خمینی بوده است.و سرعت تبدیل اینتنشهای دیرپا اما محدود جهان سومی به جنگی تمام عیار و گسترده، باید موردتوجه قرار گیرد.
۲-۱-۱) رقابت میان پارسیان و اعراب:
اشاره به وجود رقابت های تاریخی میان پارسیان و اعراب از ابتدای آغازاین جنگ درتبلیغات دوطرف مورد بهره برداری قرار گرفت،اما نمی توان همهدلایل را به این موضوع مرتبط دانست.رویارویی ملی گرایی عرب در برابر ملیگرایی ایرانی پس از سرنگونی شاه ایران ،مورد توجه قرار گرفت.اگرچه اینمطلب صحیح است که بسیاری از تنشهای تاریخی میان پارسیان و اعراب، پس ازظهور اسلام و نبرد قادسیه روی داده ،اما اختلاف نظرها پیرامون آبهای مرزیو مشترک دو کشور از دیرباز وحتی در دوره پیش از تاریخ، وجود داشته است.دراین دوره طولانی ،سالهای صلح ،دوره جنگ با سایر کشورها و دوره همکاری هایاقتصادی بدلیل وجود منافع نزدیک ومشترک اقتصادی و مذهبی، قابل مشاهده است.
از سال ۱۶۹۰ تا ۱۹۲۳ میلادی و در بخشهای جنوب غربی ایران موسوم بهعربستان ، دیدگاههای استقلال طلبانه وجود داشته است. مثلا در یک دوره۲۰۰ساله ،حاکم این منطقه در شهر بصره، بصورت حایلی میان ایرانیان و دولتعثمانی ، درآمده بود.در سال ۱۸۱۳ نیزنبردهایی میان ساکنان شط العرب ونیروهای انگلیسی در خرمشهر و ناحیه پیوستن رودهای دجله و فرات بوجودآمد.ایرانیها در سال ۱۸۲۳ به این ناحیه حمله کردندو بخش اعظم سپاه عربهایاین منطقه را نابود کردند. از آن سال به بعد ناحیه عربستان و امیر نشینهای آن، به بخشی از خاک ایران تبدیل گردید. عثمانی ها تا یک دهه در برابر این وضعیت اقدامی ننمودند، اما درسال۱۸۳۷ این منطقه وشهر خرمشهر را اشغال کردند.و از آن زمان ، موضوع شیخنشین های عرب و عربستان، به بخشی از مسایل سرزمین پارس تبدیل شد.در آن جنگتمام عیار ،این بخشهای ایران به استان بصره عثمانی منضم گردید .گفته میشود که هدف اصلی ترکها،تضمین دسترسی به آبهای خلیج فارس بوده است.اماروسها وانگلیسیها ،ترکها را مجبور کردند تا از مطقه شرقی شط العرب عقبنشینی کنند تا سلطه خود بر ایران را حفظ نمایندو امنیت تجارت انگلیسیها درشمال خلیج حفظ گردد.
در نتیجه فشارهای انگلیسیها بر ترکها ،کمیسیونی مشترک در ۱۸۴۳تشکیلگردید و به دومین معاهده ارزروم در ۱۸۴۷منتهی شد که در آن، علاوه بر تعیینمرزهای مشترک، کشتیرانی در شط العرب را بین المللی کرد و بخش اعظم کنترلشط العرب بجز بخش شرقی آن را به ترکها اعطا کرد.ایرانیها هم حاکمیت خرمشهرو آبادان را به دست گرفتند.
در سالهای ۱۹۱۱ تا ۱۹۲۳ نیز مذاکراتی بین دوطرف انجام گردید. اما درمورد مساله شیخ نشین ها هیچ نتیجه ای بدست نیامد.در قرارداد لائوسین کهعراق مستقل به رسمیت شناخته شد ،توجهی به مساله عربستان نگردیده بود وحاکمیت این مناطق به ایران واگذار شده بود.
بعدها و به دنبال پیدا شدن نفت در این مناطق و کوشش شاهان ایران برایایرانی نمودن منطقه، فارسی زبانهای زیادی به این منطقه آورده شدند و همهفعالیتهای ملی گرایانه عرب و تلاش در جهت خودمختاری ، به شدت سرکوب گردید.
درسایه وجود ۸۰ درصد نفت ایران در خوزستان و مهاجرت هزاران کارگرومهندس و نگهبان فارسی زبان، این منطقه با تغییرات جمعیتی زیادی روبروگردید.بر اساس آمار دولت ایران اینک تنها ۴۰ درصد ساکنان این استان ،عربتبار هستند.بدین ترتیب، یافتن نفت، ساکنان عرب را در اقلیت قرار داده است. همچنین بدلیل ازدواج های فراوان صورت گرفته میان عرب زبانها و غیر عربزبانها، بسیاری از عربهای ساکن ایران ،هویت خود را از دست داده اند.تعدادعرب زبانهای ایران هم اینک ۱۰۰۰۰۰۰نفر است که درصد ناچیزی از کل جمعیتایران می باشند. در سال ۱۹۷۸ تعدادی ازگروه های ملی گرای عرب در خوزستانوجود داشتند و همچنان بر جداشدن این منطقه و تشکیل عربستان پافشاری مینمودند. و با توجه به ضعیف بودن آنها و تشکیل آنها توسط نیروهای اطلاعاتیعراق ویا PFLP نمی توان برای آنها تاثیر زیادی قایل شد.
پس از پیروزی انقلاب ایران نیز در خوزستان راهپیمایی هایی برای اعطایخودمختاری محدود و اولویت به افراد بومی در استخدام افراد، برپا گردید. هرچند این راهپیمایی هادر خرمشهر و آبادان ،تهدید کننده کنترل دولت ایراننبود.در واقع ،جدایی خواهان عرب، پس از آغاز حکومت آیت ا... خمینی، کمترینتلاش را برای جدایی از خاک ایران ،انجام می دادند.
بسیاری معتقدند که اقدامات این جدایی طلبان، بیش از دولتایران،دولتمردان عراقی را تحت تاثیر قرار داد.صدام حسین و هم حزبی هایشفکر می کردند که یک جریان جدایی طلب فراگیر در این منطقه وجود دارد و میتوان با کمک آنها یک منطقه نفت خیز عرب تبار و مستقل تشکیل داد.و اشتباهعراقیها در درک پشتیبانی مردم محلی پس از حضور آنان در خاک ایران را بایدیکی از درسهای این نبرد دانست. عده ای دیگر نیز معتقد بودند که با از دسترفتن درآمدهای نفتی ،حکومت آیت ا... خمینی به زودی سرنگون میگردد.این سوبرداشتها منجرشد که رهبران عراق فکرکنند به نیروها وتدارکات و آمادگیکمتری برای تداوم اشغال این منطقه نیازمندند.
۲-۱-۲) تنشهای مذهبی میان ایران و عراق:
پس از آغاز حکومت آیت ا... خمینی در ایران ، این تنشهای مذهبی شدتگرفت.اکثریت مردم دو کشور مسلمان و ۹۰ درصد ایرانیان و ۵۰درصد عراقیهاشیعه اند. و باوجود سنی بودن اکثر رهبران حزب بعث عراق، رهبران شیعه ازآزادی های زیادی برخوردار بودند. اگرچه این رهبران شیعه از حامیان حزب بعثنبودند،اما به حکومت آیت ا... ها در ایران نیز روی خوشی نشان نمیدادند.آنان با تعدادی از اقدامات مذهبی رهبران مذهبی ایران مخالف بودندورفتارهای فرهنگی و نژادی متفاوتی انجام می دادند وبا تعدادی از دستوراتشریعت شیعه که از سوی آیت ا... های ایران انجام می شد ،مخالف بودند.
در همه سالهای گذشته،رهبران ایران و عراق دستگاه اطلاعاتی قدرتمندیرا ایجاد نموده بودند تا همه اقدامات رهبران مذهبی را کنترل نمایند.سانسورو دستگیری مخالفان ،همواره یکی از راهبردهای آنان بوده است. همچنین اعطایپول به رهبران برجسته و مدارس علمیه و مساجد در قالبهای مختلف ،به عنوانیک راهکار اثربخش به شمارمی رفته است.در دوره شاه رهبران دو کشور با پذیرش رهبران مذهبیتبعید شده از کشور دیگر به دنبال اهداف خود بودند.اما پس از پیمان الجزایردر ۱۹۷۵ میلادی، شاه و صدام به توافقاتی مشترک در زمینه اخراج مخالفانشاندست یافتند و در نهایت آیت ا...خمینی از عراق اخراج شد.چند هفته بعد نیزخواهر شاه به زیارت اماکن مقدس عراق رفت.اما با سقو ط شاه تنشهایی میان

/ 0 نظر / 17 بازدید