تاریخ ادبی و علمی اهواز(المیراث)

 

 

( بخش دوم )

 

 

تاریخ ادبی و علمی

اهواز

 

 ( قرن اول تا ششم هجری )

 

 

 

تاریخ ادب اهوازی

1-    عبدالحمید کاتب (75-132 هجری)..................................................................29

2-    ابوالفضل محمد بن احمد بن عبدالحمید کاتب...................................................29

3-    محمد بن سیرین میسانی(31- 110 هجری) .....................................................30

4-    عبدالله بن مقفع بن مبارک (106- 143 هجری).................................................34

5-    ابونواس حسن ابن هانی ( 133- 196 هجری)..................................................37

6-    خلیل بن احمد فراهیدی
( د 175 هجری).......................................................42

7-    ابوعمروشیبانی اسحاق بن مرار الشیبانی النحوی اللغوی (د 206 هجری
)........46

8-   
اِبْن‌ِ دُرَیْد، ابوبکر محمد بن‌ حسن‌ بن‌ درید
ازدی‌ (د 321 هجری)......................48

9-   
ابو منصو محمد بن
احمدبن ازهر بن طلحه الازهری (د 370 هجری)..............50

10-ابو نصر اسماعیل بن
حماد جوهری ( د393 هجری)..................................52

11-       ابومحلم محمدبن هشام بن عوف التمیمی الشیبانی...............53

12-دعبل خزاعی (148- 264 هجری)...............................................................56

13-محمد بن قاسم بن سلیمان ضریر ( 191 هجری).......................................59

14-ابن سکیت الدورقی (186- 246 هجری)....................................................60

15-حسن بن عبدالله عسکری ( 293- 382 هجری ) ......................................65

16-ابوهلال عسکری (325- 395 هجری ).......................................................70

17-رابعه بنت کعب ( قرن چهارم).....................................................................72

نقش اهوازی
در آغاز نگارش جغرافیایی تاریخی

18-جعفر بن احمد مروزی اهوازی ( 274 هجری )..........................................73

جایگاه
دانشمندان اهوازی در علوم پزشکی و شیمی

19-عبد یسوع اول ( قرن
چهارم میلادی ).........................................................74

20-جبرئیل بن بخت یسوع (155-213 هجری)................................................74

21-ابن ماسویه (172-241 هجری)...................................................................77

22-ابوزید حنین عبادی (194 هجری)...............................................................81

23-مدرسه گندی سابور (120-215 هجری).....................................................87

24-آل بخت یسوع ( قرن دوم 
هجری)............................................................95

25-بیت الحکمه ( 201 هجری)......................................................................100

26-علی بن عباس اهوازی ( 343 هجری)......................................................101

جایگاه دانشمندان اهوازی در علوم
ریاضیات و فیزیک و نجوم

27-ابن هیثم ( 354-430 هجری )..................................................................104

28-احمد بن کرنیب (360 هجری )..............................................................108

دیوان سالاری و آئین کشورداری

29-سهل بن هارون میسانی (215 هجری)......................................................109

30-ابوایوب سلیمان مخلد مورانی( 154 هجری)...........................................110

31-ابو سعد تستری(439 هجری ).................................................................113

جنبش های
مذهبی اهوازی

32-خریت بن راشد (42 هجری )..................................................................115

33-یزید بن مغفل جعفی (61 هجری )........................................................116

34-ابوبلال مرداس تمیمی (61 هجری)..........................................................117

35-ابوعبیده تمیمی ( 160 هجری)..................................................................122

36-ابن طباطباء، دیباج ( 199 هجری )...........................................................123

37-منصور شیبانی، ابوالسرایا ( 199 هجری) ................................................123

قیام صاحب
الزنج

38-صاحب الزنج (205-270 هجری)...........................................................124

زمینه
اعتقادات و سرآغاز پیدایش قرامطه و دعوت اسماعیلیه

39-میمون القداح الأهوازی(227 هجری).....................................................129

40-حسین اهوازی، الداعی (260 هجری)......................................................132

41-حمدان قرمط (260 هجری).....................................................................134

42-ظهور قرامطه.............................................................................................135

43-عقاید قرامطه.............................................................................................136

44-عبدان الکاتب (260 هجری).....................................................................138

45-ابو علی جبایی (235 هجری )..................................................................140

تاسیس دولت
قرامطه

46-تشکیل حکومت قرامطه در احساء و بحرین...........................................142

تشکیل حکومت اسماعیلی در مصر

47-عبیدالله المهدی (251 هجری)..................................................................144

نقش مکتب
اهوازی در تصوف و عرفان و فلسفه

48-سهل تستری (203-283 هجری).............................................................145

49-ابوعیسی بن لاوی (245 هجری )...........................................................147

سر آغاز
ظهور مدعیان مهدویت

50-حسین منصور حلاج (244- 309 هجری)................................................148

اهواز کانون
پیدایش مکتب شیعه اثنی عشری

51-ابن جمهور (210 هجری).........................................................................152

52-حسین بن سعیدبن حماد اهوازی ( 180-290 هجری).............................153

53-حسن بن سعید بن حماد اهوازی (190-300 هجری)..............................156

54-اصول اربعماة مذهب جعفری...................................................................157

                             بزرگان حدیث و
راویان شیعه

55-علی بن مهزیار ( 125- 254 هجری)........................................................167

56-ابراهیم بن مهزیار ( 195-260 هجری )...................................................171

57-ابن عقده، ابوالحسن بن صلت (317 هجری )...........................................173

58-ابوعلی بن ابراهیم ( 362- 446 هجری )..................................................175

59-ابومحمد بن خلاء ( 360 هجری )............................................................178

60-میمون بن البخت ( قرن
پنجم هجری )......................................................178

61-کتابشناسی..................................................................................................179

 

تاریخ ادب اهوازی و پیدایش فرهنگ لغت
نویسی

عبدالحمید کاتب اهوازی  (132-75 هجری) [1]

عبدالحمید کاتب اهوازی از سخنوران بزرگ عرب عهد اموی است که در عهد مروان حمار می زیست[2]. او اولین کسی بود که انشاء
عربی را ابداع نمود. عبدالحمید کاتب اهوازی سال 75 هجری در اهواز بدنیا آمد و در
سال 132 هجری به قتل رسید. وی چشمه جوشان مکتب ادبى خود و سبب ارتقاء هنر نویسندگی را حفظ
خطبه‏هایى چند از نهج ‏البلاغه مى‏داند. عبدالحمید به خاطر تقیه و یا واقعا با علی
علیه السلام میانه خوبی نداشته به او
گفتند فصاحت و بلاغت و فن نویسندگی را از کجا آموختی ؟ گفت : به سبب حفظ کلام الاصلع: حفظ کردن‏ سخنان
آنکه جلوی سرش مو نداشت، یعنی امام علی(ع). ابن‏ابی‏الحدید[3] میگوید: عبدالحمید کاتب در فن نویسندگی ضرب‏المثل است.علی الجندی نیز
تاکید می‏کند که از «عبدالحمید» پرسیدند: چه چیز تو را به این پایه از بلاغت رساند؟گفت: «حفظ
کلام ‏الاصلع،
از بر
کردن سخنان علی (ع). عبدالحمید اولین
قاموس عربی به فارسی را نوشت و کلیله و دمنه را به عربی ترجمه کرد، او حدود سه قرن
پیش از این که
شریف رضی
نهج البلاغه
را تالیف کند می زیست و خود آورده
است: که هفتاد خطبه از خطبه های الاصلع کسی که پیشانی اش
مو ندارد را حفظ کردم و این خطبه ها
در ذهن من پی در پی چون چشمه ای جوشید. عبدالحمید کاتب در مورد
آخرین خلیفه اموی
معروف به
مروان حمار  می گوید .که مروان نویسنده بسیار
فوق العاده‏ای است‏. در باره کاتب اهوازی مشهور است که گفته‏اند : بدأت الکتابة بعبدالحمید و ختمت بابن العمید[4]. ابوالفضل
محمدبن احمدبن عبدالحمید کاتب از نوادگان
حمید در اهواز رشد و نمو کرد وی از علمای سیر و اخبار است، کتاب ارزشمند اخبار خلفاء بنی العباس از کتب
اوست.

محمدبن‌ سیرین‌ میسانی (110- 31 هجری ‌)[5]

ابوبکر محمدبن سیرین محدث‌ و فقیه‌ تابعى‌ است[6]‌‌، محمدبن سیرین متولد 31 هجری
و از مردم دشت میسان بود. چند قرن بعد از فوت بن سیرین مشهوریت او به‌ عنوان‌ خوابگزاری‌ چیره‌دست‌ مطرح
گردید. پدرش‌‌ در 12 هجری هنگام‌ فتح‌
عین‌التمر
به‌ دست‌ خالد بن‌ ولید، به‌ اسارت‌
در آمد،
اما روشن‌ نیست‌ که‌ آیا وی‌ نیز از شمار همان‌ چهل‌ نوجوان‌ مسیحى‌ بود که‌ در آن‌ هنگام‌ در کلیسا مشغول‌
فراگیری‌ انجیل‌ بودند. یا چنانکه‌ برخى‌ گفته‌اند: پدرش مسگری‌ از اهالى‌ جرجرایا بود که‌ به‌ عین‌التمر کوچ‌ کرده‌
بود؟ سیرین‌ پس‌ از
اسارت‌،
مولای‌ انس‌ بن‌ مالک‌، صحابى‌ پیامبر(ص‌) شد و با پرداخت‌ بیست هزار درهم‌ خود را آزاد ساخت‌. از اینرو او
و فرزندانش‌ را موالى‌
انس‌
خوانده‌اند. مادرش‌ صفیه‌ از موالى‌ ابوبکر و زنى‌ پارسا بود . ابوبکر محمد بن
سیرین ناشنوا بود، زنش‌ سی فرزند بدنیا آورد، اما جز یکى‌ به‌ نام‌ عبدالله،‌ همه‌ از دست‌ رفتند.
ابن‌ سعد  او را به‌ علم‌ و پارسایى‌ ستوده‌ است‌. ویژگی هایى‌
چون‌ رعایت‌ جانب‌ احتیاط در مسائل‌ شرعى‌، یک‌ روز در میان‌ روزه‌ گرفتن‌، شب‌ زنده‌داری‌، بردباری‌،
نرمخویى‌، پرهیز از مراء،
اعتراف‌
به‌ لغزش های‌ خویش‌ و امیدواری‌ فراوان‌ به‌ رحمت‌ خداوند از وی‌ چهره‌ای‌ چونان‌ زاهدان‌ و متقی بزرگ‌ ساخته‌ است‌ و
همین‌ امر موجب‌ شده‌ تا برخى‌ از
کسانى‌ که‌ در زمینة سیر و سلوک‌ کتاب های‌ مهم‌ پرداخته‌اند، در وی‌ به‌ گونة الگوی‌ پرهیزگاری‌ و پارسایى‌
بنگرند.گرچه‌ او با
نسبت‌
دادن‌ هر کاری‌ به‌ ارادة خداوند، اعتقاد به‌ قدر را مى‌پذیرفت‌، اما از شرکت‌ جستن‌ در اینگونه‌ بحثها
سخت‌ گریزان‌ بود. در
بررسى‌
شخصیت‌ او بر پایة گزارشهای‌ موجود به‌ این‌ نکته‌ برمى‌خوریم‌ که‌ وی‌ نیز مانند بیشتر کسانى‌ که‌ به‌ زهد
شهرت‌ دارند، زاویه‌نشینى‌ و پرداختن‌ به‌ سلوک‌ فردی‌ را از درگیر شدن‌ در امور سیاسى‌ و اجتماعى‌، برتر مى‌شمرده‌
است‌. از این‌رو
با اینکه‌
در دوران‌ پرآشوبى‌ مى‌زیست‌ و از دور و نزدیک‌ شاهد رویدادهای‌ هولناکى‌ از جمله‌ فاجعة کربلا، ویران‌
ساختن‌ کعبه‌ و کشتارهای‌ بى‌رحمانه‌ حجاج‌ بن‌ یوسف‌ بود، اما واکنشى‌ از وی‌ در برابر این‌ رویدادها دیده‌ نمى‌شود،
و حتى‌ گاه‌ دیگران‌ را نیز از سخن‌ گفتن‌
دربارة بیدادگری های‌ حاکمان‌ زمان‌، تحت‌ عنوان‌ نهى‌ از غیبت‌ باز مى‌داشت‌. وی‌ امیدوار بود که‌ خداوند از کرده‌های‌ حجاج‌ و برخى‌ دیگر
از حکمرانان‌ اموی‌ درگذرد، اما گاه‌ نیز به‌ کنایه‌ از معاویه‌ و عایشه‌ خرده‌ مى‌گرفت‌
و از امام‌ على‌(ع‌)، امام‌ حسین‌(ع‌)، ابوذر و حجر بن‌ عدی‌ جانبداری‌ مى‌کرد. وی‌
در روزگار فرمانروایى‌ عبدالله‌ بن‌ زبیر در مکه‌ به‌ حج‌ رفت‌و با عبدالله‌ دیدار
کرد و از وی‌ حدیث‌ شنید. سپس‌ به‌ کوفه‌ آمد، چندگاهى‌ به‌ پارچه‌فروشى‌ پرداخت‌ و از علقمه‌ حدیث‌
شنید. او همچنین‌ به‌ مداین‌ و واسط سفر کرد 
و چهار سال‌ نیز در دمشق‌ به‌ سر برد. ابن‌ سیرین‌ که‌ به‌ بازرگانى‌ اشتغال‌ داشت‌ در حدود 93
هجری‌ تنها به‌ سبب‌ پیدا شدن‌ پلیدی‌ در یکى‌ از خمهای‌ روغنى‌ که‌ به‌ چهل هزار درهم‌
خریده‌ بود، همه‌ را دور ریخت‌ و با تحمل‌ خسارتى‌ هنگفت‌ به‌ زندان‌ افتاد. چون‌ انس‌ بن‌ مالک‌ در
همان‌ سال‌ در بصره‌ درگذشت‌ و وصیت‌ کرده‌
بود که‌ ابن‌ سیرین‌ او را تجهیز و تکفین‌ کند، به‌ او اجازه‌ دادند تا برای‌ اجرای‌ وصیت‌ از زندان‌ بیرون‌ آید.
ولى‌ ظاهراً او تا پایان‌ عمر نتوانست‌ بدهی های‌ خود را بپردازد. وی‌ در روزگار
فرمانروایى‌ خشونت‌ بار عمر بن‌ هبیره‌ در عراق‌ نتوانست‌ ناخشنودیش‌ را از حکومت‌
وی‌ کتمان‌ کند و از
پذیرفتن‌
مالى‌ که‌ ابن‌ هبیره‌ برایش‌ فرستاده‌ بود، سرباز زد .او ‌ منصب‌ قضا نیز نپذیرفت
و ناچار یک‌ بار به‌ شام‌ و بار دیگر به‌ یمامه‌ گریخت‌، اما گاهی‌ به‌ صورت‌ پنهانى‌ به‌ بصره‌ مى‌آمد.
ابن‌ سیرین‌ در واپسین‌ سال های‌ زندگى‌ به‌ بصره‌ بازگشت‌، اما در مراسم‌ تشییع‌ جنازه‌ حسن‌
بصری‌ که‌ یکصد روز پیش‌ از فوت‌ ابن‌ سیرین‌ رخ‌ داد، شرکت‌ نکرد. این‌ نشان‌ مى‌دهد که‌ ابن‌ سیرین‌ پس‌ از یک‌ دوستى‌ نزدیک‌، سرانجام‌ از حسن‌
کناره‌ گرفته‌ است‌، ولى‌
سبب‌
جدایى‌ این‌ دو و پیدایى‌ ضرب‌المثل‌ «جالس‌ الحسن‌ أو ابن‌ سیرین‌» معلوم ‌نیست‌،
اما برخى‌ از گزارش ها نشان‌ مى‌دهد که‌ حسن‌ بصری برخى‌ از تکلف های‌ زاهدانة ابن‌ سیرین‌ را نمى‌پسندید و وجود او
را باری‌ گران‌ برخود و خویشانش‌ مى‌دانست‌. همچنین‌ از موضع‌ ابن‌ سیرین‌ نسبت‌ به‌
حجاج‌ سخت‌ برآشفته‌ بود. بررسى‌ گذرا در روایات‌ و آراء ابن‌ سیرین‌ در صحاح‌ ششگانه‌ بیانگر این‌ واقعیت‌
است‌ که‌ نویسندگان‌ صحاح‌ به‌ ابن‌ سیرین‌ به‌ عنوان‌ فقیهى‌ برجسته‌ مى‌نگریستند.و رفتار و گفتارش‌ را حجّت‌ مى‌دانستند. در این‌ کتاب
ها بیش‌ از آنکه‌ از او حدیثى‌ روایت‌ شده‌ باشد، شاهد فتواهایش‌ در بابهای‌ گوناگون‌ فقه‌ هستیم‌. ابن‌ سیرین‌
برای‌ احادیث‌ اهمیت‌
بسیار
قائل‌ بود و مى‌گفت‌ که‌ این‌ حدیث ها دین‌ است‌، بنگرید که‌ دین‌ خود را از چه‌ کسى‌ مى‌گیرید. او در حفظ و
نقل‌ حدیث‌ بسیار محتاط و دقیق‌ بود. و شاید همین‌ دقت ها موجب‌ شده‌ تا همة رجال‌شناسان‌ برجستة اهل‌ سنت‌ او
را ثقه‌ و روایت هایش‌ را
قابل‌
استناد بدانند.ابن‌ سیرین سی تن‌ از اصحاب‌ پیامبر(ص‌) را درک‌ کرد. و از کسانى‌
چون‌ انس‌ بن‌ مالک‌، ابوهریره‌، ابوسعید خدری‌، عبدالله‌ بن‌ عمر، شریح‌ قاضى‌، زید بن‌ ثابت‌، یحیى‌ بن‌
جزار، عمران‌ بن‌ حصین‌، عدی‌ بن‌ حاتم‌ ، ابودرداء و دیگران‌ روایت‌ کرد. ایوب‌
بن‌ ابى‌ تمیمه، عبدالله‌ بن‌ عون‌، هشام‌ بن‌ حَسّان‌، سلمة بن‌
علقمه‌، حبیب‌ ابن‌ شهید، یحیى‌ بن‌ عتیق‌، شعبى‌، قتاده‌ ، خالد حذاء، یونس‌ بن‌ عبید، سلیمان‌ تمیمى‌ و گروهى‌ دیگر از وی‌
روایت‌ کرده‌اند. در مورد نظر ابن‌
سیرین‌
در باب‌ نقطه‌گذاری‌ قرآن‌ روایتهای‌ متعارضى‌ نقل‌ شده‌ است‌.

محمد ابن‌ سیرین‌ و خوابگزاری[7] ‌:                                                              .
کتاب ها و نسخه‌های‌ خطى‌
گوناگونى‌
در فن‌ خوابگزاری‌ و با ترجمه‌ به‌ زبانهای‌ مختلف‌ به‌ نام‌ ابن‌ سیرین‌ وجود دارد، ولى‌ ملاحظات‌ زیر
نشان‌ مى‌دهد که‌ وی‌ هیچ‌ نوشته‌ای‌ در این‌ زمینه‌ یا زمینه‌های‌ دیگر نداشته‌ است‌ و تنها روایت های‌ انگشت‌
شماری‌ از خوابگزاریهای‌
وی‌، آن‌
هم‌ در منابع‌ متأخّر آمده‌ است‌. شافعى‌، ابن‌ سعد، ابن‌ معین‌ و خلیفة بن‌ خیاط دربارة خوابگزاری‌ ابن‌
سیرین‌ سخنى‌ ندارند. پس‌ از اینان‌ احمد بن‌ حنبل‌  روایتى‌ آورده‌
که‌ نشان‌ مى‌دهد وی‌ چندان‌ به‌ خوابگزاری‌ و آنچه‌ در خواب‌ دیده‌ مى‌شود، اهمیتى‌ نمى‌داد. در پى‌ او
جاحظ در این‌ باره‌ سه‌
روایت‌
از ابن‌ سیرین‌ نقل‌ کرده‌ که‌ دو مورد آن‌ توأم‌ با تردید است‌ سپس‌ بخاری‌ دو نکته‌ و یک‌
حدیث‌ به‌ واسطة او در
مورد
رؤیا نقل‌ کرده‌ است‌. ابن‌ قتیبه‌
روایتى‌
از او آورده‌ که‌ نشان‌ مى‌دهد وی‌ چندان‌ علاقه‌ای‌ به‌ خوابگزاری‌ نداشته‌ است‌، وکیع‌ هم‌ در این‌
باره‌ یک‌ روایت‌ آورده‌، و ابن‌ عبدربه‌ نیز روایتى‌ نقل‌ کرده‌ که‌ شخصى‌ در این‌ باب‌ با ابن‌ سیرین‌
شوخى‌ کرده‌ است‌. همچنین‌ ابن‌ حبان‌  به‌ خوابگزاری‌ وی‌ اشاره‌ای‌ کرده‌ است‌. به‌ رغم‌ سکوت‌ سی منبع‌
دربارة شهرت‌ ابن‌ سیرین‌ در خوابگزاری‌ و انتساب‌ نوشته‌ای‌ در این‌ فن‌ به‌ وی‌، ابن‌ ندیم‌، 385 هجری کتابى‌
به‌ نام‌ تعبیر
الرؤیا
به‌ او نسبت‌ داده‌ است و ابونعیم، 430 هجری نخستین‌ کسى‌ است‌ که‌ ده روایت‌ از خوابگزاری های‌ او را آورده‌ است‌  که‌ این‌ روایات‌ در هیچ‌یک‌ از منابع‌ پیش‌ از او یافت‌ نمى‌شود. حتى‌
خطیب‌ بغدادی‌ که‌
به‌ خواب‌
و خوابگزاری‌ علاقمند است‌، هیچ‌ اشاره‌ای‌ در این‌ مورد ندارد. ابن‌ عساکر چند روایت‌ از
خوابگزاریهایش‌ را آورده‌ و ابن‌ خلکان[8]‌‌ از مهارت‌ زیاد وی‌ در این‌
فن‌ سخن‌ گفته‌ است‌. مزی‌  روایتى‌ از عبدالله‌ بن‌ شوذب‌ آورده‌ که‌
وی‌ در واسط با ابن‌ سیرین‌ دیدار کرده‌ و او مهارت‌ زیادی‌ در فن‌ خوابگزاری‌ داشته‌ است‌. ابن‌ خلدون‌ (808 هجری‌) [9] نیز ضمن‌ معرفى‌ وی‌ به‌ عنوان‌ یکى‌ از مشهورترین‌
عالمان‌ تعبیر رؤیا مى‌نویسد: قوانین‌ این‌ فن‌ از وی‌ اخذ و تدوین‌ شده‌ است‌. ابن‌ تغری‌ بردی‌ (874 هجری‌) [10]  هم‌ از او به‌ عنوان‌ «صاحب‌ التعبیر» یاد مى‌کند. با اینهمه‌ چگونه‌ مى‌توان‌
پذیرفت‌ که‌ ابن‌ سیرین‌ کتابى‌ نوشته‌
باشد، خاصه‌ آنکه‌ به‌ شدت‌ از نوشتن‌ حدیث‌ و هرگونه‌ مطلبى‌ پرهیز مى‌کرده‌ است‌. البته گفته می شود:‌
دربارة سبب‌ اینکه‌ چرا مترجمان‌ و نویسندگان‌ قرن های‌ بعد آثار خود را به‌ ابن‌ سیرین‌ نسبت‌
داده‌اند؟ آن‌ است‌ که‌ آنان‌ برای‌ مقبول‌ افتادن‌ آثارشان‌ ناگزیر بوده‌اند که‌ آنها را به‌ یکى‌ از
بزرگان‌ متقدم‌ نسبت‌
دهند.

 

 

 

 

 

 

 

ابومحمد عبدالله‌(ابو عمرو) بن مقفع بن مبارک (143
- 106 هجری )[11]

اِبْن‌ِ
مُقَفَّع‌، ابومحمدعبدالله‌ بن مقفع بن مبارک متولد 106 هجری است. ابو محمد در کودکی‌
با پدرش به‌ بصره‌ رفت. پدر به‌ تربیتش‌ بسیار همت‌ گمارد، ادبا را گرد او جمع‌ مى‌آورد،
یا او را به‌ مجالس‌ ایشان‌ مى‌برد، مبارک دو نفر به‌ نام های‌
ابوالغول‌ و ابوالجاموس‌ را که‌ از فصحای‌ عرب‌ بودند و پیوسته‌
از بادیه به‌ بصره‌ رفت و آمد داشتندرا به‌ آموزش‌ او گمارد،
عبداللّه بن مقفع بن مبارک، پیش از اسلام آوردن کنیه
اش ابوعمرو  بود و پس از  اسلام آوردن، مکنی به ابومحمد گردید. مبارک پدر
مقفع والی خراج فارس و اهواز و بصره در زمان حجاج بن یوسف بود،
که چون به مردم در گرفتن مالیات تعدی کرد، به امر حجاج بر دست های او چوب زدند و بر اثر این چوب ها، انگشتانش خشکیده و دستش میلرزید و به همین سبب
به او مقفع می گفتند[12].                                                                      .
                                                                                                   جهشیاری[13] آورده است. مسیح بن حواری تا قبل از 126
هجری، ولایت‌ شاپور (جور ) را بعهده داشت‌ وقتی ‌عبدالله‌بن‌عمربن‌عبدالعزیز، والی
عراق‌ (126 هجری‌) مسیح‌ را از حکومت‌ عزل‌ کرد و سفیان‌ بن‌ معاویة مهلبى‌
را به‌ جایش‌ گماشت‌زمانی که سفیان‌ عازم‌ مرکز
مأموریت‌ خود شد. اما مسیح‌ که‌ از مسلط نبودن‌ خلیفه‌ بر آن‌ دیار و آشوب های‌ بخش‌ شرقى‌ آگاه‌ بود، از‌ واگذاری ولایت‌ را به‌ سفیان‌ سرباز زد و
پیشنهاد کرد که‌ یا 500 هزار درهم‌ بستاند و بازگردد، یا
همین‌ مال‌ را بپردازد و بر کرسى‌ حکومت‌ نشیند.
سفیان‌ نپذیرفت‌، ولى‌ ابن‌ مقفع‌ که‌ ظاهراً رابط میان‌ این‌ دو بود، کار را چندان‌ به‌ درازا کشاند تا مسیح‌ توانست‌ با افرادی‌ که‌ در این‌ شهر
قدرت‌ داشتند و نیز یاران‌ خود مکاتبه‌ کرده‌، گروهى‌ گرد
خود جمع‌ کند. چون‌ نیرومند شد، از سفیان‌ خواست‌ که‌ باز گردد. در نزاعى‌
که‌ میان‌ آنان درگرفت‌، مسیح‌ توانست‌ به‌ ضربه‌ای‌، ترقوة سفیان‌ را بشکند. سفیان‌
به‌ دورق‌ اهواز‌ گریخت‌ و کینة ابن‌ مقفع‌ را به‌ دل‌ گرفت‌. ‌ ابن
مقفع  مدت طولانی‌ در کرمان‌ نماند، زیرا جنگهای‌ پى‌درپى‌ ابومسلم‌ و چند امیر طرفدار عباسیان‌، به‌ سرعت‌ همه
قلمرو شرق را فراگرفت‌ و در132 هجری‌ دولت‌ اموی‌ فرو ریخت‌. و
در نتیجه آن بزرگان‌‌ دولت اموی‌، برخى‌ کشته‌ شدند، برخى‌
پنهان‌ گشتند و بسیاری‌ نیز مورد عفو قرار گرفتند و در مقام‌ خود ابقا شدند، با اینهمه‌ ابن‌ مقفع‌ در امان‌ ماند، اما او کرمان‌ را ترک‌ گفت‌ و به‌
بصره‌ روی‌ آورد و آنجا، چنانکه‌ از مجموعة روایات‌ بر مى‌آید،
در آسایش‌ و فراخى‌ زیست‌ و با بزرگان‌ به‌ رفت‌ و آمد پرداخت‌ و با معن‌
بن‌ زائده‌، مسلم‌ بن‌ قتیبه‌، عمارةبن‌ حمزه‌، ابن‌
ابى‌ لیلى‌ و ابن‌ شبرمه‌ دوست‌ شد. علاوه‌ بر این‌، برخى‌
به‌ دوستى‌ بسیار نزدیک‌ او با عبدالحمید کاتب‌ اهوازی(132 هجری) نیز اشاره‌ کرده‌اند. داستان‌ این‌ دوستى‌ را که‌ چگونگى‌ آن‌ بر ما پوشیده‌ است‌،
جهشیاری‌  آورده‌است: که‌ عبدالحمید، دبیر با وفای‌ مروان‌ از چنگ‌ عباسیان‌ گریخت‌ و در یکى‌ از
بلاد جزیره‌ ( شاید یکی از نواحی جزایر واقع در ذی قار باشد) پنهان‌ شد. چون‌ مأموران‌ عباسى‌ به‌ مخفى‌
گاه‌ او وارد شدند، دو کس‌ را آنجا یافتند که‌ هر دو ادعا کردند عبدالحمیدند.
شخص‌ دوم‌، ابن‌ مقفع‌ بود و با چنین‌ ادعایى‌، مى‌خواست‌ خود را فدا کند و جان‌
دوستش‌ را نجات‌ دهد‌. در میان‌ یاران‌ ابن‌ مقفع‌ ‌ چند تن‌، از
بزرگترین‌ شاعران‌ عرب‌ چون‌ حماد عجرد، حماد راویه‌ و مطیع‌ بودند. اما ابن‌ مقفع‌ به‌ شعر روی‌ نیاورد و ابیاتى‌ هم‌ که‌ از او باقى‌ مانده‌، یا
به‌ او نسبت‌ داده‌اند، استثنایى‌ است‌ و در مناسبت هایى‌
خاص‌ سروده‌ شده‌ است‌. مجموعة این‌ ابیات‌ اینهاست‌: سه بیت‌ در رثای‌ ابن‌
ابى‌ العوجاء،یحیى‌ بن‌ زیاد ؛ یک‌ بیت‌ در جواب‌
سائل‌ ؛ دو بیت‌ در فقر و غنا ؛ یک‌ بیت‌ پندآمیز؛ سه بیت‌ در گلایه‌ از ابن‌ ابى‌ لیلى‌ ؛ دو بیت‌ در ستایش‌ خویش‌ هنگامى‌ که‌ سفیان‌ آهنگ‌ قتل‌ او کرد. علاوه‌ بر این‌ گویا قصیده‌ای‌ در باب‌ ماه های‌ رومى‌ داشته‌ که‌ نسخه‌ای‌ از آن‌ در ایاصوفیة استانبول‌ موجود است‌ و
همراه‌ با ترجمة آلمانى‌ آن‌ نیز در برلین‌ چاپ‌ شده‌ است‌.
قلم او را مثل شمشیر برنده بود و ابن مقفع وقتی منصور عباسی را هجو کرد، آنقدر بر
منصور سخت آمد که منصور فریاد زد آیا کسی هست مرا از شر ابن مقفع نجات دهد؟ ابن
مقفع، در ابتدا 
کاتب داود بن عمر بن هبیره و سپس کاتب عیسی بن علی بود. او یکی از مترجمین
از فارسی به عربی بود. از جمله آثار ابن مقفع: کتاب
التاج و کتاب خداینامه در سیر و کتاب آیین نامه و کتاب کلیله و
دمنه و کتاب مزدک و کتاب الادب الکبیر معروف به ما قرء حسیس و کتاب الادب الصغیر و کتاب
الیتیمة در رسائل می توان نام برد[14]. ابن الندیم
آنجا که بلغای عشره ناس را نام میبرد، عبداللّه بن مقفع را نخستین آنان می شمارد و نه تن دیگر عمارة بن حمزة و حجر بن محمد و محمد بن حجر و
انس بن ابی شیخ و سالم و مسعدة و الهریر و عبدالجبار بن عدی و
احمدبن یوسف هستند[15].

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ابونواس حسن ابن هانی اهوازی (196 -133
هجری) [16]

حسن ابن هانی حکمی سال 133 هجری در اهواز متولد شد. او معروف
به ابونواس اهوازی است. ابو‌نواس پیشگام و بنیانگذار شعر عاشقانه عرب بود. از او
بعنوان یکی از بزرگترین شاعران کلاس

/ 0 نظر / 138 بازدید